Prìomh phuingean
- 'S e an sole trader an gnìomhachas fhèin: luath airson tòiseachadh, ach cunntachail gu pearsanta airson a h-uile càil.
- 'S e neach air leth a th' ann an companaidh earranta. Chan ann leibhse a tha an t-airgead aice, ach tha ur maoin phearsanta air a dìon anns a' mhòr-chuid de chùisean.
- Faodaidh PLC earrannan a thairgsinn don phoball, ach feumaidh e co-dhiù £50,000 de chalpa earrann, dà stiùiriche, rùnaire le teisteanas agus sgrùdadh-cunntais.
- Obraichidh CIC agus carthannas airson coimhearsnachd no adhbhar. Faodaidh CIC malairt a dhèanamh agus earrannan-prothaid cuingealaichte a phàigheadh; chan urrainn do charthannas prothaid a sgaoileadh idir.
A' chiad cheist: ciamar a bu chòir don phrothaid agaibh obrachadh?
Nuair a thaghas sibh structar, tòisichibh leis a' phrothaid. Tha gach structar a' frithealadh ùidh eadar-dhealaichte:
- Sole trader: airgead dhuibh fhèin, gu luath. "Tha mo phrothaid ag obair dhòmhsa an-diugh. 'S ann leamsa a tha a h-uile càil a chosnas mi."
- Ltd: tha an sealbhadair agus a' chompanaidh air leth. Faodaidh a' chompanaidh stòrasan a thogail, tasgadh, fàs agus leudachadh fhad 's a phàigheas i nas lugha de chìs, agus 's e sibhse a cho-dhùnas cuin a bheir sibh airgead a-mach. Ach chan urrainn dhuibh an t-airgead aice a chleachdadh mar as toil leibh.
- PLC: coltach ri Ltd, ach comasach air tasgadh mòr a thogail bhon phoball. Cha dèan mòran PLCs prothaid fad bhliadhnaichean: bidh luchd-tasgaidh gam maoineachadh airson toraidhean san àm ri teachd, gu tric nuair a tha teicneòlas no eòlas ùr ann.
- CIC no carthannas: obraichidh a' phrothaid airson coimhearsnachd no airson adhbharan carthannais. Tha an t-amas sòisealta, chan e prothaid, ged a dh'fhaodas CIC prothaid a dhèanamh fhathast.
Còig structaran taobh ri taobh
| Sole trader | Ltd | PLC | CIC | Carthannas | |
|---|---|---|---|---|---|
| Clàraichidh le | HMRC | Companies House agus HMRC | Companies House agus HMRC | Companies House agus an CIC Regulator | Charity Commission agus HMRC |
| Ur buailteachd | Neo-chuingealaichte: ur sàbhalaidhean agus ur seilbh | Cuingealaichte ri ur n-earrannan | Cuingealaichte ri ur n-earrannan | Cuingealaichte | Cuingealaichte do chompanaidhean carthannais agus CIOs |
| Obraichidh a' phrothaid airson | Sibh fhèin, sa bhad | A' chompanaidh an toiseach, an uair sin sibhse | Luchd-earrann agus luchd-tasgaidh | A' choimhearsnachd | Adhbharan carthannais a-mhàin |
| Prìomh chìsean | Income Tax, Class 4 NI | Corporation Tax, an uair sin cìs air tuarastal no earrannan-prothaid | Mar Ltd | Corporation Tax | Saor sa chumantas air teachd-a-steach carthannais |
| A' togail airgid | Ur cuid fhèin agus iasadan | Earrannan do luchd-tasgaidh prìobhaideach | Earrannan air an tairgsinn don phoball | Tabhartasan, reic, tasgadh cuingealaichte | Tìodhlacan, Gift Aid, tabhartasan |
| Aithris | Self Assessment; Making Tax Digital bho £50,000 | Cunntasan, tilleadh cìse, aithris dhearbhaidh | Cunntasan slàn agus sgrùdadh-cunntais | Cunntasan agus an aithisg CIC34 | Tilleadh bliadhnail agus cunntasan don Choimisean |
Sole trader
Clàraichidh sibh le HMRC airson Self Assessment, air loidhne tron chunntas HMRC agaibh, fiù 's an cunntas pearsanta agaibh. Iarraidh am foirm ur fiosrachadh, ur seòladh, fiosrachadh a' ghnìomhachais agus an seòrsa obrach. Cuiridh HMRC an uair sin Unique Taxpayer Reference (UTR) thugaibh, agus tha sibh clàraichte.
Faodaidh sibh cuideachd tòiseachadh an taobh eile: malairt an toiseach, agus clàradh aon uair 's gun tèid ur teachd-a-steach thairis air a' chuibhreann malairt de £1,000 (trading allowance), ro 5 Dàmhair an dèidh deireadh na bliadhna cìse sin. Tha sin ceadaichte, ach cumaibh clàran de gach cosgais gnìomhachais bhon chiad latha, chan e a-mhàin ur teachd-a-steach. 'S fheàrr an latha clàraidh aontachadh le cunntasair, gus nach dèan sibh cùisean nas miosa dhuibh fhèin.
Chan eil sole trader air leth bhon ghnìomhachas, agus giùlainidh e làn uallach airson a dhleastanasan uile. Ma thèid rudeigin ceàrr, faodar tagraidhean a dhèanamh an aghaidh ur seilbh agus ur sàbhalaidhean. Ma tha ur gnìomhachd cunnartach, smaoinichibh dà thuras mus tagh sibh an structar seo.
Agus aig teachd-a-steach nas àirde chan eil e nas sìmplidh na companaidh: aon uair 's gu bheil ur teachd-a-steach thairis air £50,000, tha Making Tax Digital a' ciallachadh clàran didseatach agus còig aithisgean sa bhliadhna. Faicibh fèin-fhastaichte, tuarastal no earrannan-prothaid airson coimeas na cìse.
Companaidh earranta (Ltd)
Clàraichidh Ltd aig Companies House agus le HMRC airson Corporation Tax. Mar as trice tachraidh an dà chuid còmhla, san aon iarrtas.
Faighnichidh an t-iarrtas cuin a thòisicheas a' chompanaidh a' malairt: bho cheann-latha sònraichte, bhon chlàradh, no "cha deach co-dhùnadh fhathast". Gu tric cuiridh àidseantan clàraidh nach e cunntasairean a th' annta strìochag ri "cha deach co-dhùnadh". An uair sin, nuair a thig a' chiad chunntasan gu ceann-latha, agus feumaidh fiù 's companaidh nach do rinn malairt an cur a-steach, feumaidh an cunntasair na còdan fhaighinn agus a' chompanaidh a chlàradh le HMRC gu cabhagach. Cosgaidh sin an-còmhnaidh barrachd.
Uallach earranta. Mar neach-earrann, cha chuir sibh ann an cunnart ach an calpa a chuir sibh a-steach airson ur n-earrannan. Mar stiùiriche, tha sibh cunntachail gum pàigh a' chompanaidh a fiachan agus a cìsean gu ceart agus ann an deagh àm. Ma dh'fhàilligeas a' chompanaidh air adhbharan nach eil fo ur smachd, mar eisimpleir air sgàth 's nach do phàigh luchd-ceannach, chan eil sibh cunntachail gu pearsanta. Na h-eisgeachdan: barantasan pearsanta a chuir sibh ur n-ainm riutha do luchd-iasaid, agus stiùirichean a chùm orra a' malairt gu fiosrach fhad 's nach b' urrainn don chompanaidh a fiachan a phàigheadh.
Companaidh earranta phoblach (PLC)
Clàraichidh PLC agus pàighidh i cìs dìreach mar Ltd. 'S e an diofar gum faod i a h-earrannan a thairgsinn don phoball, agus, ma thèid gabhail rithe, an liostadh air margadh nan stoc. Faodaidh Ltd cuideachd earrannan ùra a thoirt do luchd-tasgaidh, ach tha i prìobhaideach agus chan urrainn dhi airgead a thogail bhon phoball. Tha sin a' fàgail roghainnean PLC airson calpa a thogail mòran nas fharsainge, ach tha cumhachan na lùib:
- Co-dhiù dà stiùiriche
- Rùnaire companaidh le teisteanas a chumas clàran na companaidh
- Calpa earrann riaraichte de co-dhiù £50,000, le co-dhiù cairteal dheth pàighte, agus teisteanas malairt mus tòisich i air gnìomhachas
- Sgrùdadh-cunntais reachdail gach bliadhna
Companaidh leas coimhearsnachd (CIC)
Clàraichidh CIC aig Companies House agus thèid a h-aontachadh leis an CIC Regulator, a dhearbhas an t-adhbhar coimhearsnachd aice. Faodaidh i malairt a dhèanamh, tuarastal a phàigheadh dha na stiùirichean aice agus, ma tha i cuingealaichte le earrannan, earrannan-prothaid cuingealaichte a phàigheadh. Tha uallach earranta aice, agus faodaidh i cur a-steach airson mòran thabhartasan nach fhaod companaidhean àbhaisteach.
Ach chan eil i saor bho chìs. Leughaibh cunntasan CIC agus an aithisg CIC34 gus faicinn mar a thèid cìs a chur air tabhartasan.
Carthannas
Clàraichidh carthannas ann an Sasainn agus a' Chuimrigh leis a' Charity Commission aon uair 's gu bheil an teachd-a-steach aige thairis air £5,000 sa bhliadhna, agus le HMRC airson faochaidhean cìse mar Gift Aid. Bheir e aithisg don dà bhuidheann. Obraichidh e airson adhbharan carthannais a-mhàin, cha sgaoil e prothaid agus bidh e beò air tìodhlacan, tabhartasan agus maoineachadh eile seach prothaid malairteach.
Dè an structar a fhreagras oirbh?
Comharra tùsail a-mhàin. Tha an roghainn cheart an urra ri ur planaichean, ur teachd-a-steach eile agus ur cunnartan.
Mus clàraich sibh, co-dhùnaibh
0 de 6 deiseil
Aon chomhairle
Co-dhùnaibh mus clàraich sibh dè na tha sibh airson a chosnadh, ciamar a tha sibh airson fhaighinn, dè na fàgaidh sibh aig a' chompanaidh airson fàs, agus a bheil feum agaibh air luchd-tasgaidh. Aig ìre teachd-a-steach chudromach, feumaidh gach structar cunntasair le teisteanas. Mar as toinnte an structar, 's ann as motha a chosgas e, agus mar sin togaibh sin a-steach don phlana ionmhais agaibh bhon toiseach.
Feuchaibh sibh fhèin
1. Càite an clàraich sole trader?
Clàraichidh sole trader le HMRC airson Self Assessment. Tha Companies House airson chompanaidhean.
2. Cha do thòisich ur Ltd a' malairt. An cuir i a-steach cunntasan fhathast?
Cuiridh fiù 's companaidh nach do rinn malairt a-steach cunntasan agus aithris dhearbhaidh (confirmation statement).
3. Dè an calpa earrann as lugha airson PLC?
Co-dhiù £50,000, le co-dhiù cairteal dheth pàighte.
4. Dè an structar nach urrainn prothaid a sgaoileadh gu a bhuill gu bràth?
Obraichidh maoin carthannais airson adhbharan carthannais a-mhàin.
Lagh agus stòran
- GOV.UK: set up as a sole traderClàradh airson Self Assessment agus an ceann-latha 5 Dàmhair
- GOV.UK: tax-free allowances on trading incomeAn cuibhreann malairt £1,000 (trading allowance)
- GOV.UK: set up a limited companyClàradh le Companies House agus airson Corporation Tax
- GOV.UK: Corporation Tax when you start tradingInnsibh do HMRC taobh a-staigh 3 mìosan bho thòisicheas sibh a' malairt
- Companies Act 2006, earrannan 154, 271, 761 agus 763PLC: dà stiùiriche, rùnaire le teisteanas, calpa earrann as lugha de £50,000 agus teisteanas malairt
- Insolvency Act 1986, earrannan 213 agus 214Cuin a dh'fhaodas stiùirichean a bhith cunntachail gu pearsanta
- GOV.UK: community interest companiesStiùireadh bhon CIC Regulator
- GOV.UK: set up a charityClàradh leis a' Charity Commission nuair a tha an teachd-a-steach thairis air £5,000
Tha an t-artaigil seo a' mìneachadh nan riaghailtean ann am briathran coitcheann mar a bha iad air 4 Dàmhair 2026. Chan e comhairle airson ur suidheachadh fhèin a th' ann.
